- Katılım
- 9 Mar 2024
- Mesajlar
- 546
- Puanları
- 0
TSH ve prolaktin: Tiroit işlev bozuklukları ve prolaktin yüksekliği adet düzensizliğine neden olabilir. Bu nedenle hekimin değerlendirmesine göre TSH ve prolaktin testleri istenebilir.
17-hidroksiprogesteron: Doğuştan gelen bazı böbreküstü bezi hastalıklarını, özellikle nonklasik konjenital adrenal hiperplaziyi dışlamak için kullanılabilir.
Gebelik testi: Adet gecikmesi yaşayan ve gebelik ihtimali bulunan kişilerde gebelik öncelikle değerlendirilmelidir.
Metabolik değerlendirme: PCOS tanısı alan kişilerde kan şekeri ve kalp-damar hastalıkları açısından risk değerlendirmesi de önemlidir. Hekim, açlık glukozu, HbA1c veya gerektiğinde oral glukoz tolerans testi isteyebilir. Kan yağları ve tansiyon da genel sağlık değerlendirmesine dahil edilebilir.
Burada altı çizilmesi gereken bir ayrıntı var: Her hastaya bütün testlerin yapılması gerekmez. Testlerin seçimi kişinin belirtilerine, yaşına, kullandığı ilaçlara ve sağlık geçmişine göre belirlenir. İnsülin direnci PCOS ile ilişkili olsa da rutin insülin ölçümü, tek başına tanı koymak için güvenilir bir yöntem değildir. Oxford Academic+1
5. ULTRASONDA POLİKİSTİK OVER GÖRÜNÜMÜ NE ANLAMA GELİR?
Ultrason, PCOS tanısında gerektiğinde kullanılan önemli bir görüntüleme yöntemidir. İncelemede yumurtalıklardaki küçük foliküllerin sayısı, yumurtalık hacmi ve diğer yapısal özellikler değerlendirilir.
2023 uluslararası kılavuzunda erişkinlerde, uygun görüntüleme koşullarında yumurtalıklardan en az birinde 20 veya daha fazla folikül bulunması polikistik over morfolojisi için kullanılan eşiklerden biri olarak belirtilir. Daha eski ultrason teknolojisinin veya görüntü kalitesinin yetersiz olduğu durumlarda, yumurtalık hacminin en az 10 mililitre olması gibi alternatif ölçütler kullanılabilir. Bunlar tek başına sendrom tanısı koydurmaz; klinik tabloyla birlikte yorumlanır. ASRM
Şöyle bir örnek düşünelim: 25 yaşındaki bir kişinin ultrasonunda polikistik over görünümü saptanmış, ancak adetleri düzenli ve androjen fazlalığına işaret eden belirtileri yok. Bu kişiye yalnızca ultrason sonucuna dayanarak PCOS tanısı konması doğru olmaz. Hekim diğer özellikleri, sağlık geçmişini ve gerekiyorsa laboratuvar bulgularını değerlendirir.
Bunun tersini de düşünelim. Adetleri düzensiz olan ve belirgin tüylenme yaşayan başka bir kişide ultrason normal görünebilir. Bu durum da PCOS'u kesin olarak dışlamaz.
Ergenlerde ise yaklaşım daha dikkatli olmalıdır. Ergenlik döneminde adet düzensizliği ve yumurtalık görünümündeki değişiklikler fizyolojik gelişimin parçası olabileceğinden, ultrason ve AMH tanı amacıyla rutin olarak önerilmez. Ergenlerde kalıcı adet düzensizliği ile androjen fazlalığı birlikte değerlendirilir. Bulgular tanı için yeterli değilse erken ve kesin etiketleme yerine takip planlanabilir. ASRM+1
6. GERÇEK HAYATTA TANI SÜRECİ NASIL İLERLEYEBİLİR?
Aşağıdaki örnekler, klinik uygulamada karşılaşılabilecek durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır; gerçek hastaların doğrulanmış öyküleri değildir.
Örnek 1: Adet düzensizliğiyle doktora başvuran kişi
27 yaşındaki bir kişi, son bir yıldır adetlerinin 45–60 günde bir gerçekleştiğini fark ediyor. Yüzünde kalın kıllar oluştuğunu ve aknelerinin arttığını da belirtiyor. Hekim adet geçmişini inceliyor, fizik muayene yapıyor, testosteron ölçümü ve gerekli dışlama testlerini planlıyor.
Adet düzensizliği ve androjen fazlalığı bulguları doğrulanır, alternatif nedenler dışlanırsa PCOS tanısı için ultrason zorunlu olmayabilir. Burada tanıyı güçlendiren unsur, birbirini destekleyen iki temel bulgunun birlikte bulunmasıdır.
Örnek 2: Ultrason raporunda polikistik over yazan kişi
23 yaşındaki başka bir kişinin adetleri düzenlidir. Akne şikâyeti nedeniyle yapılan değerlendirmede ultrason raporunda polikistik over görünümü belirtilmiştir. Ancak başka bir belirti veya hormonal kanıt yoktur.
Bu durumda rapordaki ifade tek başına sendrom tanısı anlamına gelmez. Akne farklı nedenlerle ortaya çıkabilir ve yumurtalıklardaki folikül görünümü tek başına hastalık kanıtı değildir. Gereksiz tedaviye başlamaktansa klinik değerlendirmeyi tamamlamak daha anlamlıdır.
Örnek 3: Gebelik planlarken tanı alan kişi
31 yaşındaki bir kişi, gebelik planlamasına rağmen beklediği sonucu alamadığı için doktora başvuruyor. Görüşmede adetlerinin yılda yedi kez gerçekleştiği anlaşılıyor. Değerlendirme, yumurtlama bozukluğunu ve olası PCOS'u gündeme getiriyor.
Bu örnekte tanı, yalnızca çocuk sahibi olamama durumuna değil, adet düzenine, hormonlara ve diğer olası nedenlere dayanır. Ayrıca gebelik güçlüğünün her zaman yalnızca PCOS kaynaklı olmadığı unutulmamalıdır. Gerektiğinde eşin sperm değerlendirmesi ve tüplerin durumunun incelenmesi gibi başka incelemeler de planlanabilir.
Bu senaryoların ortak mesajı, aynı ultrason bulgusunun veya aynı belirtinin farklı kişilerde farklı anlamlar taşıyabileceğidir. Bu yüzden internet forumlarındaki kişisel deneyimler fikir verebilse de bireysel tanının yerini alamaz.
7. PCOS TANISI ALMAK DOĞURGANLIĞIN BİTTİĞİ ANLAMINA MI GELİR?
Bu, tanı sürecinde kişileri en çok kaygılandırabilen sorulardan biridir. Yanıt hayır. PCOS yumurtlamayı düzensizleştirebilir ve gebelik elde etmeyi zorlaştırabilir; ancak bu, kişinin hiçbir zaman gebelik yaşayamayacağı anlamına gelmez.
DSÖ, PCOS'u yumurtlama bozukluğunun ve kadınlarda infertilitenin önemli nedenlerinden biri olarak tanımlar. Bununla birlikte, PCOS yaşayan pek çok kişi kendiliğinden gebe kalabilir; bazı kişiler ise yumurtlamayı destekleyen tedavilere ihtiyaç duyabilir. Tedavi seçimi yaş, gebelik hedefi, eşlik eden sağlık sorunları ve diğer doğurganlık faktörlerine göre belirlenir. Dünya Sağlık Örgütü+1
Burada iki farklı konuyu birbirinden ayırmak gerekir: Birincisi, gebelik elde etme olasılığı; ikincisi, uzun vadeli hormonal ve metabolik sağlık. Gebelik şu anda hedeflenmiyor olsa bile adetlerin uzun süre kesilmesi değerlendirilmelidir. Seyrek yumurtlama, rahim iç tabakasının uzun süre progesteron etkisinden yoksun kalmasına ve endometriumun aşırı kalınlaşma riskinin artmasına yol açabilir.
Dolayısıyla PCOS takibi yalnızca doğurganlık üzerine kurulmamalıdır. Kişinin bugün çocuk sahibi olmayı planlayıp planlamaması, adet düzeninin ve metabolik sağlığının izlenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
8. PCOS TANISI KİLO, BESLENME VE İNSÜLİN DİRENCİYLE NASIL İLİŞKİLİDİR?
PCOS, metabolik sağlıkla da ilişkilidir. İnsülin direnci bazı kişilerde vücudun insüline verdiği yanıtı azaltabilir ve yumurtalıkların hormon üretimini etkileyebilir. Ancak her PCOS hastasında insülin direnci bulunması gerekmediği gibi, insülin direnci bulunan herkesin PCOS olduğu da söylenemez.
Kilo konusu da sıkça yanlış anlaşılır. Fazla kilo PCOS belirtilerini veya metabolik riskleri bazı kişilerde ağırlaştırabilir; fakat normal kilolu kişilerde de PCOS görülebilir. Bu nedenle yalnızca vücut ağırlığına bakarak tanı koymak ya da tanıyı dışlamak doğru değildir.
Beslenme, fiziksel aktivite, uyku düzeni ve stres yönetimi genel sağlık açısından önemlidir. Ancak belirli bir diyetin herkeste PCOS'u ortadan kaldırdığına dair bir sonuç çıkarılmamalıdır. Kişinin beslenme düzeni sürdürülebilir olmalı ve gereksiz kısıtlamalara yol açmamalıdır.
Tanı konulduğunda kan şekeri değerlendirmesi ve kardiyovasküler risklerin incelenmesi, hastalığın yalnızca yumurtalıklarla ilgili olmadığını gösterir. DSÖ, PCOS'un tip 2 diyabet ve diğer metabolik sorunlarla ilişkisine dikkat çekmektedir. Dünya Sağlık Örgütü+1
17-hidroksiprogesteron: Doğuştan gelen bazı böbreküstü bezi hastalıklarını, özellikle nonklasik konjenital adrenal hiperplaziyi dışlamak için kullanılabilir.
Gebelik testi: Adet gecikmesi yaşayan ve gebelik ihtimali bulunan kişilerde gebelik öncelikle değerlendirilmelidir.
Metabolik değerlendirme: PCOS tanısı alan kişilerde kan şekeri ve kalp-damar hastalıkları açısından risk değerlendirmesi de önemlidir. Hekim, açlık glukozu, HbA1c veya gerektiğinde oral glukoz tolerans testi isteyebilir. Kan yağları ve tansiyon da genel sağlık değerlendirmesine dahil edilebilir.
Burada altı çizilmesi gereken bir ayrıntı var: Her hastaya bütün testlerin yapılması gerekmez. Testlerin seçimi kişinin belirtilerine, yaşına, kullandığı ilaçlara ve sağlık geçmişine göre belirlenir. İnsülin direnci PCOS ile ilişkili olsa da rutin insülin ölçümü, tek başına tanı koymak için güvenilir bir yöntem değildir. Oxford Academic+1
5. ULTRASONDA POLİKİSTİK OVER GÖRÜNÜMÜ NE ANLAMA GELİR?
Ultrason, PCOS tanısında gerektiğinde kullanılan önemli bir görüntüleme yöntemidir. İncelemede yumurtalıklardaki küçük foliküllerin sayısı, yumurtalık hacmi ve diğer yapısal özellikler değerlendirilir.
2023 uluslararası kılavuzunda erişkinlerde, uygun görüntüleme koşullarında yumurtalıklardan en az birinde 20 veya daha fazla folikül bulunması polikistik over morfolojisi için kullanılan eşiklerden biri olarak belirtilir. Daha eski ultrason teknolojisinin veya görüntü kalitesinin yetersiz olduğu durumlarda, yumurtalık hacminin en az 10 mililitre olması gibi alternatif ölçütler kullanılabilir. Bunlar tek başına sendrom tanısı koydurmaz; klinik tabloyla birlikte yorumlanır. ASRM
Şöyle bir örnek düşünelim: 25 yaşındaki bir kişinin ultrasonunda polikistik over görünümü saptanmış, ancak adetleri düzenli ve androjen fazlalığına işaret eden belirtileri yok. Bu kişiye yalnızca ultrason sonucuna dayanarak PCOS tanısı konması doğru olmaz. Hekim diğer özellikleri, sağlık geçmişini ve gerekiyorsa laboratuvar bulgularını değerlendirir.
Bunun tersini de düşünelim. Adetleri düzensiz olan ve belirgin tüylenme yaşayan başka bir kişide ultrason normal görünebilir. Bu durum da PCOS'u kesin olarak dışlamaz.
Ergenlerde ise yaklaşım daha dikkatli olmalıdır. Ergenlik döneminde adet düzensizliği ve yumurtalık görünümündeki değişiklikler fizyolojik gelişimin parçası olabileceğinden, ultrason ve AMH tanı amacıyla rutin olarak önerilmez. Ergenlerde kalıcı adet düzensizliği ile androjen fazlalığı birlikte değerlendirilir. Bulgular tanı için yeterli değilse erken ve kesin etiketleme yerine takip planlanabilir. ASRM+1
6. GERÇEK HAYATTA TANI SÜRECİ NASIL İLERLEYEBİLİR?
Aşağıdaki örnekler, klinik uygulamada karşılaşılabilecek durumları açıklamak amacıyla oluşturulmuş temsili senaryolardır; gerçek hastaların doğrulanmış öyküleri değildir.
Örnek 1: Adet düzensizliğiyle doktora başvuran kişi
27 yaşındaki bir kişi, son bir yıldır adetlerinin 45–60 günde bir gerçekleştiğini fark ediyor. Yüzünde kalın kıllar oluştuğunu ve aknelerinin arttığını da belirtiyor. Hekim adet geçmişini inceliyor, fizik muayene yapıyor, testosteron ölçümü ve gerekli dışlama testlerini planlıyor.
Adet düzensizliği ve androjen fazlalığı bulguları doğrulanır, alternatif nedenler dışlanırsa PCOS tanısı için ultrason zorunlu olmayabilir. Burada tanıyı güçlendiren unsur, birbirini destekleyen iki temel bulgunun birlikte bulunmasıdır.
Örnek 2: Ultrason raporunda polikistik over yazan kişi
23 yaşındaki başka bir kişinin adetleri düzenlidir. Akne şikâyeti nedeniyle yapılan değerlendirmede ultrason raporunda polikistik over görünümü belirtilmiştir. Ancak başka bir belirti veya hormonal kanıt yoktur.
Bu durumda rapordaki ifade tek başına sendrom tanısı anlamına gelmez. Akne farklı nedenlerle ortaya çıkabilir ve yumurtalıklardaki folikül görünümü tek başına hastalık kanıtı değildir. Gereksiz tedaviye başlamaktansa klinik değerlendirmeyi tamamlamak daha anlamlıdır.
Örnek 3: Gebelik planlarken tanı alan kişi
31 yaşındaki bir kişi, gebelik planlamasına rağmen beklediği sonucu alamadığı için doktora başvuruyor. Görüşmede adetlerinin yılda yedi kez gerçekleştiği anlaşılıyor. Değerlendirme, yumurtlama bozukluğunu ve olası PCOS'u gündeme getiriyor.
Bu örnekte tanı, yalnızca çocuk sahibi olamama durumuna değil, adet düzenine, hormonlara ve diğer olası nedenlere dayanır. Ayrıca gebelik güçlüğünün her zaman yalnızca PCOS kaynaklı olmadığı unutulmamalıdır. Gerektiğinde eşin sperm değerlendirmesi ve tüplerin durumunun incelenmesi gibi başka incelemeler de planlanabilir.
Bu senaryoların ortak mesajı, aynı ultrason bulgusunun veya aynı belirtinin farklı kişilerde farklı anlamlar taşıyabileceğidir. Bu yüzden internet forumlarındaki kişisel deneyimler fikir verebilse de bireysel tanının yerini alamaz.
7. PCOS TANISI ALMAK DOĞURGANLIĞIN BİTTİĞİ ANLAMINA MI GELİR?
Bu, tanı sürecinde kişileri en çok kaygılandırabilen sorulardan biridir. Yanıt hayır. PCOS yumurtlamayı düzensizleştirebilir ve gebelik elde etmeyi zorlaştırabilir; ancak bu, kişinin hiçbir zaman gebelik yaşayamayacağı anlamına gelmez.
DSÖ, PCOS'u yumurtlama bozukluğunun ve kadınlarda infertilitenin önemli nedenlerinden biri olarak tanımlar. Bununla birlikte, PCOS yaşayan pek çok kişi kendiliğinden gebe kalabilir; bazı kişiler ise yumurtlamayı destekleyen tedavilere ihtiyaç duyabilir. Tedavi seçimi yaş, gebelik hedefi, eşlik eden sağlık sorunları ve diğer doğurganlık faktörlerine göre belirlenir. Dünya Sağlık Örgütü+1
Burada iki farklı konuyu birbirinden ayırmak gerekir: Birincisi, gebelik elde etme olasılığı; ikincisi, uzun vadeli hormonal ve metabolik sağlık. Gebelik şu anda hedeflenmiyor olsa bile adetlerin uzun süre kesilmesi değerlendirilmelidir. Seyrek yumurtlama, rahim iç tabakasının uzun süre progesteron etkisinden yoksun kalmasına ve endometriumun aşırı kalınlaşma riskinin artmasına yol açabilir.
Dolayısıyla PCOS takibi yalnızca doğurganlık üzerine kurulmamalıdır. Kişinin bugün çocuk sahibi olmayı planlayıp planlamaması, adet düzeninin ve metabolik sağlığının izlenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
8. PCOS TANISI KİLO, BESLENME VE İNSÜLİN DİRENCİYLE NASIL İLİŞKİLİDİR?
PCOS, metabolik sağlıkla da ilişkilidir. İnsülin direnci bazı kişilerde vücudun insüline verdiği yanıtı azaltabilir ve yumurtalıkların hormon üretimini etkileyebilir. Ancak her PCOS hastasında insülin direnci bulunması gerekmediği gibi, insülin direnci bulunan herkesin PCOS olduğu da söylenemez.
Kilo konusu da sıkça yanlış anlaşılır. Fazla kilo PCOS belirtilerini veya metabolik riskleri bazı kişilerde ağırlaştırabilir; fakat normal kilolu kişilerde de PCOS görülebilir. Bu nedenle yalnızca vücut ağırlığına bakarak tanı koymak ya da tanıyı dışlamak doğru değildir.
Beslenme, fiziksel aktivite, uyku düzeni ve stres yönetimi genel sağlık açısından önemlidir. Ancak belirli bir diyetin herkeste PCOS'u ortadan kaldırdığına dair bir sonuç çıkarılmamalıdır. Kişinin beslenme düzeni sürdürülebilir olmalı ve gereksiz kısıtlamalara yol açmamalıdır.
Tanı konulduğunda kan şekeri değerlendirmesi ve kardiyovasküler risklerin incelenmesi, hastalığın yalnızca yumurtalıklarla ilgili olmadığını gösterir. DSÖ, PCOS'un tip 2 diyabet ve diğer metabolik sorunlarla ilişkisine dikkat çekmektedir. Dünya Sağlık Örgütü+1