Sevr Antlaşması, Mebusan Meclisi tarafından onaylanmamış mıdır ?

Murat

Global Mod
Global Mod
Katılım
11 Mar 2024
Mesajlar
668
Puanları
0
[HEADING=1]Sevr Antlaşması, Mebusan Meclisi Tarafından Onaylanmamış mıdır? Tarihin Gölgesinde Bir İmza, Bir Milletin Direnişi[/HEADING][HEADING=1]1. Eski Bir Sandıktan Çıkan Soru[/HEADING]
Geçenlerde eski kitapların, sararmış mektupların ve aile büyüklerinden kalma belgelerin arasında dolaşırken insanın aklına takılan o sorulardan biri benim de zihnimi kurcalamaya başladı: Sevr Antlaşması neden imzalandığı hâlde Türk tarihinin yürürlükte kalmış bir antlaşması olarak kabul edilmez? Üstelik Osmanlı Mebusan Meclisi bu antlaşmayı onaylamamışsa, onu imzalayanlar kimlerdi ve bu imza ne anlama geliyordu?

Bu sorunun peşine düşerken kendimi yalnızca diplomatik belgelerin, tarih kitaplarının ve savaş haritalarının arasında değil, aynı zamanda bir ülkenin geleceği hakkında karar vermeye çalışan insanların dünyasında buldum. Şimdi gelin, konuyu kuru tarih bilgilerinden çıkarıp küçük bir hikâyenin içinden birlikte düşünelim.

Hikâyemizin kahramanları, 1920 yılının İstanbul'unda yaşayan genç bir tarih meraklısı olan Cem, onun öğretmen annesi Nermin Hanım ve hukuk eğitimi almış arkadaşı Rauf olsun. Bu kişiler tarihî kayıtlarda yer alan gerçek karakterler değil; dönemin farklı düşüncelerini, toplumsal kaygılarını ve karar alma biçimlerini anlatmak için oluşturulmuş kurmaca kahramanlardır.

Ancak onların karşılaştığı olaylar gerçektir. Çünkü Sevr Antlaşması, yalnızca birkaç devlet adamının attığı imzadan ibaret değildir. Bir imparatorluğun çözülüşünü, bir milletin egemenlik arayışını ve uluslararası siyasetin sert yüzünü aynı anda gösteren tarihî bir dönüm noktasıdır.
[HEADING=1]2. İstanbul'da Bir Akşam: Herkesin Konuştuğu Antlaşma[/HEADING]
1920 yılının yaz aylarında İstanbul'da insanların konuştuğu konuların başında işgal, geçim sıkıntısı, gelecek kaygısı ve Anadolu'da devam eden Millî Mücadele geliyordu. Şehirdeki kahvehanelerde gazeteler elden ele dolaşıyor, kimi insanlar devletin yeniden toparlanacağına inanıyor, kimileri ise artık çok geç olduğunu düşünüyordu.

Cem, bir akşam eve elinde gazete ve birkaç notla geldi.

“Anne,” dedi, “bir antlaşma imzalanmış. Ülkenin toprakları hakkında kararlar alınmış. Ama ben bir şeyi anlayamıyorum. Madem Osmanlı Devleti'nin bir meclisi vardı, bu kadar önemli bir belge nasıl oluyor da o meclisin onayı olmadan ortaya çıkabiliyor?”

Nermin Hanım, öğrencilerinin defterlerini düzeltirken başını kaldırdı. O, insanları dinlemeden hüküm vermenin ne kadar tehlikeli olduğunu meslek hayatı boyunca öğrenmişti. Fakat bu, gerçekler karşısında kararsız kalmak anlamına gelmiyordu.

“Önce iki şeyi birbirinden ayırmalısın,” dedi. “Bir belgenin imzalanmasıyla hukuken yürürlüğe girmesi aynı şey değildir. Bir de devlet adına hareket ettiğini söyleyen kişilerin, bütün toplum adına karar verme yetkisi gerçekten var mıdır, bunu sormalısın.”

Cem hemen cevap verdi:

“Öyleyse mesele yalnızca imza değil. İmzanın kim tarafından, hangi şartlarda ve hangi yetkiyle atıldığı da önemli.”

“Tam olarak öyle,” diye karşılık verdi annesi.

Bu konuşma, hikâyemizin merkezindeki sorunun kapısını aralıyordu: Sevr Antlaşması imzalanmıştı, fakat imza atılması onu Osmanlı'nın bütün anayasal ve siyasi mekanizmaları bakımından onaylanmış, kesinleşmiş ve uygulanabilir bir antlaşmaya dönüştürmüş müydü?
[HEADING=1]3. Tarih Sahnesinde Sevr: İmzalanan Belge Neydi?[/HEADING]
Cem'in arkadaşı Rauf, ertesi gün elinde tarih ve hukuk kitaplarıyla geldi. Konuyu yalnızca duygular üzerinden tartışmanın yeterli olmayacağını düşünüyordu. Ona göre önce olayların tarih sırasını ortaya koymak gerekiyordu.

“Bakın,” dedi, masaya kâğıtlarını yayarak, “Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıktı. Mondros Mütarekesi 30 Ekim 1918'de imzalandı. Ardından İtilaf Devletleri'nin baskısı, işgaller ve Osmanlı topraklarının geleceğine ilişkin planlar giderek ağırlaştı. Sevr Antlaşması ise 10 Ağustos 1920'de imzalandı.”

Nermin Hanım, Rauf'un sözünü kesmeden dinledi.

Rauf devam etti:

“Antlaşmanın hükümleri Osmanlı Devleti'ni siyasi, askerî ve ekonomik açıdan son derece ağır sınırlamalarla karşı karşıya bırakıyordu. Anadolu'nun çeşitli bölgeleri hakkında farklı devletlerin çıkarları doğrultusunda düzenlemeler yapılıyor, Osmanlı ordusunun kapasitesi sınırlandırılıyor ve devletin egemenliği ciddi biçimde daraltılıyordu.”

Cem gazeteyi masaya bıraktı.

“Yani imzalanan belge, yalnızca sınırlarla ilgili değildi?”

“Hayır,” dedi Rauf. “Sınırlar kadar bağımsızlık, askerî güç, mali yapı ve devletin geleceğiyle de ilgiliydi. Bu nedenle konu, diplomatik bir anlaşmazlıktan çok daha fazlasıydı.”

Burada önemli bir ayrıntı bulunuyordu. Sevr, Osmanlı hükûmetini temsil eden kişiler tarafından imzalanmıştı; ancak Ankara'da örgütlenen Millî Mücadele hareketi bu antlaşmayı kabul etmiyordu. Üstelik antlaşmanın Osmanlı'nın anayasal düzeni içinde gerekli onay sürecinden geçmemiş olması, onun hukuki statüsünü tartışmalı hâle getiriyordu.

Cem, ilk kez meselenin iki farklı cephede yürüdüğünü fark etti. Bir tarafta diplomatik masada kurulan düzen, diğer tarafta bu düzeni reddederek kendi siyasi meşruiyetini oluşturmaya çalışan millî hareket vardı.

Peki, bir antlaşmayı imzalayan hükûmet ile o antlaşmayı reddeden siyasi hareket karşı karşıya geldiğinde, devletin gerçek temsilcisi kim olurdu?

Bu sorunun cevabı yalnızca imza sahiplerinin kim olduğuna bakılarak verilemezdi. Meşruiyet, anayasal yetki, halkın siyasi iradesi ve fiilî güç gibi unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekiyordu.
[HEADING=1]4. Mebusan Meclisi Neden Onaylamadı?[/HEADING]
Cem'in zihnini en fazla meşgul eden konu buydu. Rauf, önündeki belgeleri yeniden düzenleyerek açıklamaya başladı.

“Osmanlı Mebusan Meclisi, yani halk tarafından seçilmiş milletvekillerinden oluşan meclis, 16 Mart 1920'de İstanbul'un resmen işgal edilmesinin ardından ağır baskılarla karşılaştı. Meclis, 18 Mart'ta son toplantısını yaptı ve çalışmalarına ara vermek zorunda kaldı. Ardından bazı milletvekilleri tutuklandı, bazıları Malta'ya sürgün edildi. Meclis, 11 Nisan 1920'de padişah iradesiyle feshedildi.”

Cem şaşkınlıkla sordu:

“Yani Sevr imzalandığında Mebusan Meclisi zaten çalışmıyor muydu?”

“Evet,” dedi Rauf. “İşte temel noktalardan biri bu. Sevr Antlaşması 10 Ağustos 1920'de imzalandığında Osmanlı Mebusan Meclisi faal değildi. Dolayısıyla antlaşmayı onaylayabilecek bir Mebusan Meclisi kararı bulunmuyordu.”

Nermin Hanım konuşmaya katıldı:

“Bunu yalnızca bir kurumun kapatılması olarak düşünme. Bir meclisin çalışamaması, toplumun farklı kesimlerinin devlet kararlarına katılabileceği siyasi kanalların da daralması anlamına gelir. İnsanların hayatını değiştirecek kararlar alınırken onları temsil etmesi gereken kurumun devre dışı kalması, meşruiyet sorununu daha da büyütür.”

Rauf, hukuki ayrımı netleştirdi:

“Sevr Antlaşması, Osmanlı heyetinin yetkili temsilcileri tarafından imzalanmış olsa da Osmanlı anayasal düzeninde gerekli meclis onayını almadı. Bu nedenle onu, Mebusan Meclisi tarafından onaylanmış ve bütün gerekli aşamaları tamamlanarak kesinleşmiş bir antlaşma olarak değerlendiremeyiz.”
 
Üst